Uluslararası Taşımacılıkta Nakliye Sigortasının Önemi ve Türleri

Nakliye sigortası (cargo insurance), lojistik sektöründe malın kaybolması veya hasar alması gibi risklere karşı güvence veren bir poliçe türüdür. Halk arasında taşımacılık sigortası olarak da bilinir, fakat sigorta literatüründe nakliyat sigortası olarak geçer. Nakliye sigortası nedir sorusu gündeme geldiğinde genellikle emtia (yük) sigortasından bahsedilir. Sanılanın aksine nakliyat sigortası taşıyıcı sorumluluğu gibi alanları da kapsar. Diğer lojistik sigorta türleri şunlardır:

Kıymet nakliyatı sigortaları (altın, değerli evrak gibi yükler için)
Tekne sigortaları (deniz taşıtlarını batma, yangın gibi risklere karşı güvence altına alır)
Sorumluluk sigortaları (CMR sigortası gibi kara yolu sigortaları)

Risklerin yanı sıra bu risklerin nasıl paylaşılacağı da kritik bir konudur. Uluslararası Ticaret Odası (ICC) tarafından belirlenen Incoterms teslim şekillerine göre ticari sözleşmelerin bazılarında tarafların sigorta yaptırması zorunludur. Uluslararası taşımacılıkta nakliye sigortasının önemi de bu sözleşme zorunluluğundan kaynaklanır. Taşıma sürecindeki riskler önlenemediğinde toplam lojistik maliyeti hesapları altüst olur.

Yükünüzü Güvence Altına Alın: Emtia Nakliyat Sigortası

Uluslararası lojistik operasyonlarında risk yönetiminin finansal kısmı nakliye sigortasıdır. Nakliyatta en yaygın sigorta ise emtia sigortasıdır. Emtia sigortası hem yurt içi taşımacılıkta hem de yurt dışı taşımacılıkta yük güvenliği sağlayan bir sigorta türüdür. Emtia sigortasında taşınan mallar nakliye sırasında;

Kazalara,
Islanma, su teması gibi fiziksel hasarlara,
Hırsızlığa,
Yükleme ve boşaltma hasarlarına,
Doğal afetlere karşı güvence altına alınır.

Emtia nakliyat sigortasında ICC klozlarına (Institute Cargo Clauses şartlarına) göre paketleme hataları da teminat kapsamında değerlendirilebilir. Emtia sigortası çeşitleri şöyledir:

Sefer (tek seferlik) emtia nakliyat sigortası
Abonman (açık poliçe / yıllık çerçeve poliçe)
Bildirimli (declaration esaslı) emtia sigortası

Emtia sigortasında hangi türün uygulanacağı teminat türlerine göre belirlenmelidir. Teminat türleri ise şöyledir: Tam ziya, dar teminat ve geniş teminat. Tam ziya, malın taşıma aracıyla birlikte zayi olması riskine karşı güvence sağlar. Geniş teminatta poliçede yazan istisnalar dışındaki zararlar da (forkliftin düşmesi vb.) karşılanır. Dar teminatta sadece poliçede belirtilen riskler oluştuğunda güvence verilir.

CMR Sigortası ve Kara Yolu Taşımacılığındaki Rolü

Kökeni 1956 yılına uzanan CMR sigortası adını Uluslararası Kara yolu Taşımacılığı Sözleşmesi’nden alır. Bu sigorta, mal sahibi tarafından değil, nakliyeci (taşıyıcı) tarafından yaptırılan bir sorumluluk sigortasıdır. Yurt dışı taşıyıcı sorumluluk sigortası olarak da bilinir. CMR Konvansiyonu kapsamında yükün hukuki sorumluluğu güvence altına alınır. Lojistik şirketleri, yüksek tazminat davalarına karşı korumak için CMR sigortalı taşımacılık hizmetleri verir.

Deniz Yolu ve Hava Yolu Sevkiyatlarında Sigorta Kapsamı

Uluslararası yük taşımacılığında deniz yolu yüksek kapasite avantajı, hava yolu ise hızlı teslimata olanak tanıması sayesinde çok tercih edilir. İki taşımacılık modunun kendine özgü riskleri mevcuttur. Örneğin deniz yolu taşımacılığında konteynerin denize düşmesi, hava yolu taşımacılığında ise yüklerin yanlış yönlendirilmesinden kaynaklanan kayıplar risk oluşturur.

Deniz yolu ve hava yolu sevkiyatlarında sigorta kapsamı risklere göre şekillenir. Nakliyat sigortası teminatlarının kapsamı, ICC klozları doğrultusunda belirlenir. Yüksek mali değere sahip olan endüstriyel makinelerde geniş teminat (ICC A) tercih edilir. Standart üretim mallarında ICC B teminatı seçilirken, demir-çelik ürünlerinde ICC C teminatı yeterlidir.

Nakliye Sigortası Yaptırırken Dikkat Edilmesi Gerekenler

Taşımacılık süreçlerinde şirketlerin nakliyat sigortası genel şartları konusunda bilgi sahibi olması doğru risk yönetimi açısından yeterli değildir. Paketlemeden kloz seçimine göz ardı edilmemesi gereken birçok detay söz konusudur. Sigorta poliçesinin yanlış kurgulanmasına bağlı sorunların olmaması için şu sorulara yanıt bulunmalıdır:

Sigorta malın değerini tam karşılıyor mu?
Yükleme-boşaltma adresleri doğru yazılmış mı?
Muafiyet oranları nedir?
Poliçe süresi nedir?
Mal miktarı nedir?
Taşıma şekli ve rotası eksiksiz belirtilmiş mi?
Paketleme standartlarına uyulmuş mu? (örneğin, ahşap sandıklar ISPM 15 standardına göre ısıl işlemden geçirilmiş mi?)
Hasar oluştuğunda ne kadar sürede bildirim yapılmalıdır?
İstisnalar neler?

Tek seferlik ve abonman poliçe ayrımını yapabilen ve teslim şeklini dikkate alan şirketler süreci düşük riskle yönetebilecektir.

Hasar Anında İzlenmesi Gereken Prosedürler

Yük hasarı tazmin sürecinin doğru ilerleyebilmesi prosedürlerin doğru uygulanmasına bağlıdır. Hasarın karşılanması için poliçe primlerinin ödenmiş olması şarttır. Bildirim genellikle 3–5 iş günü (şartlara göre değişir) içinde sigorta şirketine yazılı olarak yapılmalıdır.

Hasar anında izlenmesi gereken prosedürlerden biri de hasar türüne uygun şekilde evrakların sigorta şirketine teslim edilmesidir. Nakliye esnasındaki hasar durumunda istenen evraklar şunlardır:

Taşıma belgeleri (kara yolu taşımacılığında CMR belgesi gibi)
Ticari fatura
Paketleme listesi
Teslim tutanağı
Hasarı belgeleyen video veya fotoğraflar
Navlun faturası
Zayiat listesi

Hasarın özelliğine göre ekstra evrak talep edilebilir. Örneğin hırsızlıktan kaynaklanan hasar durumunda ifade tutanakları da teslim edilmelidir.