Lojistikte Gümrükleme Süreçleri Hakkında Bilmeniz Gerekenler

Çetin rekabet ortamının hâkim olduğu uluslararası ticarette şirketler genellikle operasyonel alanlara odaklanır. Bu durum, taşımacılık süreçlerinin dijital sistemlerle kolaylıkla takip edilebilmesinden kaynaklanır. Oysa gümrükleme süreçleri ve lojistik yönetimi arasında çok güçlü bir ilişki söz konusudur. Lojistikte gümrükleme işlemlerinin eksiksiz yapılması, hem operasyonel başarı hem de maliyetlerin kontrol altında tutulması anlamına gelir.

Uluslararası taşımacılık sürecinde her ülkede farklı prosedürler uygulanabilir. Ulusal yönetmeliklerle veya uluslararası anlaşmalarda zaman zaman değişiklikler yapılması bilgileri güncellemeyi gerektirir. GTİP (tarife kodu) farklılığına bağlı olarak değişen vergi oranları ve benzerlik gösteren ihracat belgeleri de gümrükleme sürecinin karmaşık olduğu algısına yol açar. Oysa doğru bilgi ve profesyonel yaklaşımla gümrükleme süreci hızlıca sonuçlandırılabilir.

Adım Adım İhracat ve İthalat Gümrük İşlemleri

İhracat süreci siparişle başlayıp teslimatla tamamlanır. İthalat süreci ise satın almayla başlayıp ürünün gümrükten çekilip teslim noktasına ulaştırılmasıyla son bulur. Lojistik operasyon süreci aynı akışa sahiptir, fakat ithalatta gümrükleme süreci mali yükümlülükler nedeniyle biraz daha detaylıdır. İşte adım adım ihracat ve ithalat gümrük işlemleri ↓

İthalat Gümrük İşlemleri

Ürünün kimliği niteliği taşıyan Gümrük Tarife İstatistik Pozisyonu (GTİP) belirlenerek ön hazırlık yapılır. 12 haneli bu kod sayesinde vergi oranları, yasaklar ve izinler (TSE, Tarım vb.) tespit edilir.
Uluslararası teslim şekilleri (Incoterms 2020) belirlenerek anlaşma yapılır. İthalatta en sık kullanılan teslim şekilleri şunlardır: CIF, CFR, DAP ve FOB.
Gümrük evrakları gümrük müşavirine iletilir ve gümrük beyannamesi tescil edilir.
Gümrük kontrol hattı ataması yapılır. Ticaret Bakanlığı tarafından yapılan risk analizine göre belirlenen hat renkleri, kontrol süreçlerini ifade eder. Kırmızı hatta gümrük beyanı ve belgeler kontrol edildikten sonra fiziki muayene de yapılır. Sarı hatta, gümrük beyanı ve belgeler kontrol edilir, fakat eşyanın fiziki muayenesi yapılmaz. Mavi hat kontrolü, yetkilendirilmiş yükümlü sertifikasına (YYS) veya onaylanmış kişi statü belgesine (OKSB) sahip olan kişilere uygulanır. Yeşil hatta belge kontrolüne veya fiziki muayeneye gerek görülmez.
Gelir İdaresi Başkanlığı (GİB) veya banka entegrasyonu üzerinden gümrük vergisi ödenir.
Yükler serbest dolaşıma girdiğinde nakliye arası antrepodan yükü alarak depoya getirir.

İhracat Gümrük İşlemleri

Proforma fatura hazırlanarak ürünle ilgili detaylar ve teslim şekli netleştirilir.
Standartlara uygun şekilde ambalajlama yapılır.
GTİP belirlenir.
İhracat evrakları gümrük müşavirine gönderilir ve gümrük beyannamesi hazırlanır.
Gümrük kontrol hattı ataması yapılır.
Tüm kontroller tamamlandığında yükler intaç edilmiş sayılır. Bu durumda KDV iadesi hak ediş süreçleri başlatılabilir.

Dikkati çekmek istediğimiz bir başka nokta ise bazı süreçlerin ürün türüne göre farklılaşabilmesidir. Örneğin, biberon gibi bebek ürünlerinde TAREKS belgesi talep edilebilir. Bazı ürünlerin ülkeye girişleri yasaklanmıştır.

Gümrükleme İçin Gerekli Temel Belgeler

Gümrük müdürlüklerinde yeşil gümrük hattına geçebilmek için tamamlanması gereken en önemli aşama gümrük belgelerin eksiksiz teslim edilmesidir. Gümrükleme için gerekli temel belgeler şunlardır: Ticari fatura, çeki listesi, beyanname, taşıma belgesi (CMR, AWB, konşimento). Gümrükleme belgeleri;

Teslim şekline,
Ürün türüne ve risk grubuna,
Dış ticaret yapılan ülkenin gümrük rejimine göre değişir.

Türkiye’nin serbest ticaret anlaşması düzenlediği ülkelerle dış ticaretinde ATR belgesi ve EUR.1 belgesi gümrük vergisinin 0’a inmesini sağlar. Tehlikeli madde taşımacılığında, MSDS (Malzeme Güvenlik Formu) ve tehlikeli madde beyanı (IMDG vs.) talep edilir. Tüketici ürünlerinde CE uygunluk belgesi talep edilir. Bazı ülkelerde menşe şahadetnamesi veya konsolosluk onayı zorunlu tutulur.

Gümrük Müşavirliği ve Lojistik Entegrasyonu

Lojistik şirketleri ürünün fiziksel hareketini, gümrük müşaviri ise ürünün gümrük işlemlerini yönetmekle sorumludur. Ortak nokta ise süreçleri hızlı, hatasız ve maliyeti kontrol altında tutarak tamamlamaktır. Tam da bu noktada koordineli çalışma gereklidir. Örneğin, bir lojistik şirketi elektronik ürünü Çin’den teslim alarak gemi konteynerine yüklediği anda gümrük müşaviri gümrük evraklarını hazırlamalıdır. Gümrük müşavirliği ve lojistik entegrasyonu sağlayan AI destekli yazılımlar sayesinde gümrükleme süreçleri kolaylıkla yönetilebilir.

Gümrük Süreçlerinde Zaman ve Maliyet Tasarrufu Sağlamanın Yolları

Gümrükleme süreçlerinde hataya yer yoktur. Belgelerdeki eksiklik veya yanlışlık yalnızca kırmızı hatta düşmekle ve uzayan bekleme süreciyle sonlanmaz. Sevkiyat planı bozulduğunda hem zaman kaybı gerçekleşir hem de ek maliyetler ortaya çıkar. Doğru stratejilerle zamandan ve maliyetten tasarruf edilerek dış ticaret yapılabilir. Gümrük süreçlerinde zaman ve maliyet tasarrufu sağlamanın yollarını şöyle sıralayabiliriz:

Gümrük idareleri ve tedarikçilerle sürekli iletişimde kalınması,
Süreçte görev alan personelin güncel gümrük mevzuatları hakkında bilinçlendirilmesi ve yazılım eğitimi verilmesi,
Araç filosu veya depo takip yazılımlarının yanı sıra elektronik beyanname sistemlerinin kullanılması,
GTIP doğrulaması yapılması,
Incoterms koşullarının analiz edilmesi
Belgelerin önceden kontrol edilmesi,
TSE, TAREKS ve Tarım Bakanlığı denetimine tabi ürünlerde etiket kontrolü yapılması,
Ürüne uygun ambalaj çözümlerinin kullanılması.

Cezai yaptırım riskini ortadan kaldırarak güncel mevzuata ve lojistik planına en uygun prosedürleri gümrük müşavirleri belirler. Bu nedenle dış ticaret şirketlerinin gümrük müşavirleriyle iş birliği içinde olması önerilir.